Lav gezegenleri, yıldızlarına son derece yakın döndükleri için yüzeylerinde kayaçların eriyebildiği aşırı sıcak dünyalar arasında sayılabilir. Bu kadar sert koşullarda atmosferin uzun süre korunması ise kolay değil. Yoğun radyasyon ve yıldız rüzgarları, gezegenin çevresindeki gaz tabakasını zamanla uzaya sürükleyebiliyor.
HD 3167 b bu nedenle dikkat çekici bir örnek. Yaklaşık 23 Dünya saatinde yıldızının çevresinde bir tur atan gezegenin yarıçapı Dünya’dan yüzde 60 daha büyük. Aynı zamanda şimdiye kadar belirlenen lav gezegenleri arasında en düşük sıcaklığa sahip örnek olarak öne çıkıyor.
Beklenen sıcaklıkla ölçülen değer aynı değil
HD 3167 b’nin yıldızına çok yakın olması nedeniyle kütleçekimsel kilitlenmeye uğradığı düşünülüyor. Böyle bir durumda gezegenin bir yüzü sürekli yıldıza dönük kalırken diğer taraf kalıcı gece yaşıyor.
Teorik hesaplamalar, gündüz tarafındaki sıcaklığın 2.200 derecenin üzerine çıkması gerektiğini gösteriyordu. Ancak yansıyan ışık üzerinden yapılan ölçümler yaklaşık 1.500 derecelik bir değere işaret etti. Aradaki fark, gezegenin çevresinde ısı dağılımını etkileyen başka süreçlerin bulunduğunu düşündürüyor.
Chicago Üniversitesi’nden Dr. Edwin Kite liderliğindeki ekip iki olasılık üzerinde durdu. Bunlardan biri, gezegenin üzerindeki bulutların gelen ışığın önemli bir bölümünü geri yansıtması. Diğer ihtimal ise kalın atmosferin gündüz tarafındaki ısıyı gece tarafına taşıması.
Atmosfer yalnızca buharlaşmış kayaçlardan oluşmayabilir
Lav gezegenlerinin atmosferleri uzun süre, yüzeydeki aşırı sıcaklık nedeniyle buharlaşan kayaçlarla açıklanıyordu. HD 3167 b üzerinde yapılan yeni incelemeler ise daha farklı bir tablo ortaya koydu. The Astrophysical Journal Letters dergisinde yayımlanan çalışmada karbondioksit, karbon monoksit veya su buharı gibi daha ağır gazların bulunabileceğine dair kanıtlar elde edildi. Böyle bir atmosfer yapısı, gezegenin beklenenden daha düşük sıcaklıkta görünmesini açıklayan etkenlerden biri olabilir.
Kalın atmosferin aynı zamanda HD 3167 b’nin neden gaz tabakasını tamamen kaybetmediği sorusuna da ışık tutması söz konusu olabilir. Yıldızına bu kadar yakın bir dünyada atmosferin korunabilmesi, lav gezegenlerinin bugüne kadar düşünüldüğünden daha karmaşık bir yapıya sahip olabileceğini gösteriyor.
Erken Dünya için ipuçları
Bu tür gezegenlerin önemi yalnızca uzak sistemlerdeki sıra dışı koşulları anlamakla sınırlı değil. Dünya’nın erken dönemlerinde de dev asteroit çarpmalarının ardından geniş magma okyanuslarının oluştuğu düşünülüyor.
HD 3167 b gibi gezegenlerin atmosferleri ve ısı dağılımı incelendikçe, genç Dünya’nın benzer koşullar altında nasıl değiştiğine dair yeni ipuçları elde edilebilir. Bu nedenle lav dünyaları, hem ötegezegenlerin evrimini hem de kendi gezegenimizin geçmişini anlamak için değerli bir karşılaştırma alanı sunuyor.
